Digoxin: ਵਰਤੋਂ, ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਮੁੱਖ ਤੱਥ
- ਵਰਤੋਂ
- ਦਿਲ ਦੀ ਦਵਾ (cardiac glycoside), ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ (heart failure) ਅਤੇ atrial fibrillation ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼, ਅਨਿਯਮਤ ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
- ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਰੂਪ
- ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 0.25 mg ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਕੇ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਆਮ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
- ਮਤਲੀ, ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ।
- ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ
- ਇਸਦਾ narrow therapeutic index ਹੈ — ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਖੁਰਾਕ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਸਹੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ
Digoxin ਦਿਲ ਦੀ ਇੱਕ ਦਵਾ ਹੈ ਜੋ cardiac glycoside ਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ foxglove ਪੌਦੇ (Digitalis) ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਇਸਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਖੂਨ ਨਹੀਂ ਪੰਪ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਅਤੇ atrial fibrillation ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਅਨਿਯਮਤ ਧੜਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਰਫ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਨੁਸਖ਼ੇ (prescription) 'ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾ ਹੈ — ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਖਰੀਦੋ ਅਤੇ ਨਾ ਲਓ।
ਕਿਉਂਕਿ digoxin ਦਾ narrow therapeutic index ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਭਾਵ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਡਾਕਟਰ ਨਿਯਮਤ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਖੁਰਾਕ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਸਹੀ ਪਾਲਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ (ਸਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ)
Digoxin ਸਿੱਧੇ ਦਿਲ ਦੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਲ ਹਰ ਵਾਰ ਵੱਧ ਖੂਨ ਪੰਪ ਕਰ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਦਿਲ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਰੂਪ (ਸਿਰਫ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ)
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ digoxin ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 0.25 mg ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ Lanoxin ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਵਿਕਦੀ ਹੈ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਟੀਕੇ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਾਰਮੇਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਤੇ ਪੈਕ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Never decide the dose yourself from this article. Always follow your doctor's prescription or the directions on the pack, and check with your pharmacist if you are unsure — especially for children, where the dose depends on the child's weight and age.
ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਆਮ: ਮਤਲੀ, ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਲਟੀ ਜਾਂ ਦਸਤ।
ਗੰਭੀਰ — ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਲਓ: ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ (ਧੁੰਦਲੀ ਨਜ਼ਰ ਜਾਂ ਪੀਲੇ/ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਨਜ਼ਰ), ਉਲਝਣ/ਭ੍ਰਮ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਜਾਂ ਅਨਿਯਮਤ ਧੜਕਣ, ਤੇਜ਼ ਮਤਲੀ ਜਾਂ ਉਲਟੀ, ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਥਕਾਵਟ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ digoxin ਦੀ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ (digoxin toxicity) ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ
- Narrow therapeutic index: ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਖੁਰਾਕ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਨੁਸਖ਼ੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਕਦੇ ਨਾ ਲਓ, ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਖੁਰਾਕ ਨਾ ਛੱਡੋ।
- ਨਿਯਮਤ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ: ਤੁਹਾਡਾ ਡਾਕਟਰ ਨਿਯਮਤ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ (ਜਿਵੇਂ digoxin ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ) ਕਰਵਾਏਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣੀ ਰਹੇ।
- ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਸਾਵਧਾਨੀ: ਗੁਰਦੇ digoxin ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ: ਘੱਟ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ (ਜੋ ਕੁਝ ਪਿਸ਼ਾਬ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ/diuretics ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ) ਜਾਂ ਵੱਧ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ digoxin ਨੂੰ ਵੱਧ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ diuretics ਜਾਂ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਸਪਲੀਮੈਂਟ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦੱਸੋ।
- ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਲਓ: ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਵਾ ਦਾ ਪੱਧਰ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਅਚਾਨਕ ਨਾ ਛੱਡੋ: ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਗੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ।
- ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ: ਜੇ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਉਲਝਣ, ਜਾਂ ਅਸਾਧਾਰਨ ਹੌਲੀ ਧੜਕਣ ਦਿਖੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਲਓ।
ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨ (ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ)
Digoxin ਕਈ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰੈਕਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ diuretics (ਪਿਸ਼ਾਬ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ) ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ digoxin toxicity ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੱਧਦਾ ਹੈ; ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਸਪਲੀਮੈਂਟ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ verapamil ਅਤੇ amiodarone, ਅਤੇ digoxin ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਏ ਗਏ ਕੁਝ antacids ਵੀ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ — ਹਰਬਲ, ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨੁਸਖ਼ੇ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ — ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਡਾਕਟਰ ਨਾ ਕਹੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਚੋ।
ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣਾ (ਆਮ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ)
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ, ਗਰਭ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੋ, ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾ ਰਹੀ ਹੋ, ਤਾਂ digoxin ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ। ਡਾਕਟਰ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਫਾਇਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਖਤਰਿਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰੇਗਾ।
ਸਟੋਰੇਜ
Digoxin ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ, ਨਮੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖੋ। ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਮਿਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਵਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੋ।
ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਕਦੋਂ ਜਾਓ
ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਓ ਜੇ: ਮਤਲੀ, ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੇ; ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਉਲਝਣ, ਜਾਂ ਅਸਾਧਾਰਨ ਹੌਲੀ/ਅਨਿਯਮਤ ਧੜਕਣ ਦਿਖੇ। ਜੇ toxicity ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋਣ — ਧੁੰਦਲੀ ਜਾਂ ਪੀਲੀ/ਹਰੀ ਨਜ਼ਰ, ਉਲਝਣ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਉਲਟੀ — ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੱਧ ਖੁਰਾਕ ਲੈ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮਦਦ ਲਓ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ
1. Digoxin ਕਿਸ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ?
Digoxin ਦਿਲ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ atrial fibrillation ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼, ਅਨਿਯਮਤ ਧੜਕਣ ਦੇ ਕਾਬੂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਨੁਸਖ਼ੇ ਵਾਲੀ ਦਵਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
2. Digoxin ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ ਨਿਯਮਤ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
Digoxin ਦਾ narrow therapeutic index ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਡਾਕਟਰ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3. Digoxin ਦੀ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੰਕੇਤ ਕੀ ਹਨ?
ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ (ਧੁੰਦਲੀ ਜਾਂ ਪੀਲੀ/ਹਰੀ ਨਜ਼ਰ), ਉਲਝਣ, ਮਤਲੀ ਜਾਂ ਉਲਟੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਜਾਂ ਅਨਿਯਮਤ ਧੜਕਣ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
4. ਜੇ ਮੈਂ ਬਿਹਤਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਕੀ Digoxin ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਨਹੀਂ। Digoxin ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਗੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ।
